Thu Phí Nhạc Số Ai Là Người Hưởng Lợi?

Chấp nhận ký kết thu phí tải nhạc, các trang web nhạc số được hợp thức hóa việc khai thác bản quyền các tác phẩm nhạc số phục vụ người nghe miễn phí, lực lượng quyết định nguồn thu lợi từ quảng cáo lâu nay của các trang web âm nhạc.

Từ ngày 1-11, 7 website nhạc số lớn nhất tại Việt Nam đồng loạt thử nghiệm mô hình thu phí tải nhạc số với mức giá khởi điểm 1.000 đồng/bài. Có nhiều ý kiến nhận định khác nhau trước sự kiện này.

Tiến tới thị trường chuyên nghiệp

Ông Phùng Tiến Công, Phó Tổng Giám đốc MV Corp - đối tác duy nhất đại diện cho Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV) trong việc quản lý tác quyền trên lĩnh vực internet và điện thoại di động - cho hay 7 trang web đi đầu trong việc thu phí từ ngày 1-11 là Zing (VNG), Nhaccuatui (NCT), nhac.vui.vn (24h), yeucahat.com, music.vnn (VDC), keeng.vn (Viettel) và Go.vn (VTC).

Khởi động với 100 album chọn lọc đầu tiên (khoảng 1.000 ca khúc) do MV Corp  và RIAV lựa chọn theo tiêu chí được nhiều người yêu thích, ca sĩ có tên tuổi, các bài hát trong đợt thu phí thử nghiệm này đều được chuẩn hóa 320 kbps stereo, đầy đủ ảnh bìa album, ID3 tags (thông tin bài hát, ca sĩ, hãng sản xuất, năm phát hành...). Ông Công cho biết hơn 1.000 album chất lượng cao khác sẽ được chuyển cho các trang web này trong 2 tuần tới.

Các trang web nhạc số thu phí tải nhạc từ ngày 1-11

Giai đoạn thử nghiệm mô hình thu phí tải nhạc số dự kiến kéo dài đến hết năm nay, áp dụng hình thức thu phí đồng bộ trên từng lượt tải. Hình thức thanh toán chủ yếu là tin nhắn và thẻ cào. Ngoài ra, khách hàng cũng có thể sử dụng hầu hết các phương tiện thanh toán trực tuyến khác như thẻ tín dụng, ngân hàng trực tuyến, Zing xu, Vcoin, NCT xu, iCoin... hoặc thanh toán trực tiếp qua tài khoản di động.

Theo lãnh đạo MV Corp, 2 tháng tới là khoảng thời gian để thử nghiệm hệ thống thanh toán, quản lý, đối soát và thăm dò thị trường. Phương án thu phí qua hình thức thuê bao tháng sẽ được áp dụng vào đầu năm tới, sau khi thị trường tải nhạc được hình thành. Ông Phùng Tiến Công cho biết 11 đơn vị khác đã ký hợp đồng hợp tác với MV Corp và RIAV cũng đang chuẩn bị và cùng triển khai trong thời gian tới (các đơn vị này sẽ khóa chức năng download nhạc với các bài hát trong danh sách thử nghiệm cho đến khi tiến hành thu phí). Trong danh sách này có thể kể đến: VC Corp, FPT, Báo Tuổi Trẻ online, Moore Corp, 123tv...

Nhạc sĩ Phó Đức Phương, Giám đốc Trung tâm Bản quyền âm nhạc Việt Nam (VCPMC), nhìn nhận sau rất nhiều lần giới nhạc sĩ lên tiếng, hành động này có thể coi là một bước tiến đáng kể trên con đường xây dựng một thị trường âm nhạc chuyên nghiệp.

Rất ít tác dụng

Bà Phạm Thanh Thủy, Phó Giám đốc VCPMC, cho rằng với động thái này của nhà mạng, các nhạc sĩ có thêm nguồn thu để đầu tư vào các sản phẩm âm nhạc chất lượng, người nghe cũng trân quý hơn sáng tạo nghệ thuật. Ca sĩ Thái Thùy Linh, người từng lên tiếng sẽ khởi kiện và đòi các website âm nhạc bồi thường hàng trăm triệu đồng vì sử dụng trái phép album Bộ đội của cô, thừa nhận đây là một tín hiệu vui.

“Người lo ngại nhất là các nhà mạng nhưng họ đã cam kết hành động thì đây là tín hiệu mừng cho các nghệ sĩ. Tất nhiên là không thể so sánh nhưng rõ ràng thu nhập chính của các nghệ sĩ vẫn là từ tải nhạc trên mạng. Phải ươm mầm thì mới thành cây” - Thái Thùy Linh bình luận.

Tuy nhiên, dù đánh giá cao thiện chí của các website âm nhạc, nhạc sĩ Giáng Son vẫn cho rằng “không kỳ vọng gì nhiều vào việc này vì nó sẽ có rất ít tác dụng”. Tác giả của ca khúc Giấc mơ trưa cho biết chị đã nói chuyện với nhiều người và câu trả lời của họ là nếu vẫn cho nghe miễn phí thì chẳng việc gì phải trả tiền tải nhạc vì 3G có mặt ở khắp nơi. Thậm chí, bằng việc thu phí tải nhạc, số lượng người nghe miễn phí có khi còn nhiều hơn. “Thói quen sử dụng và ý thức về bản quyền của người Việt Nam không cao nên việc thực hiện không hề dễ dàng” - nhạc sĩ Giáng Son nhận xét.

Một nhạc sĩ có tiếng đặt câu hỏi: Liệu các trang mạng thu tiền có thu được đồng nào không, khi mà hàng trăm trang khác vẫn được tải nhạc vô tư? Đã cho nghe miễn phí thì làm gì còn nhu cầu tải nhạc? Khi được hỏi về sự kỳ vọng của mình, chính ông Phùng Tiến Công cũng thừa nhận: “Các bên kỳ vọng vào việc chuyển đổi mô hình kinh doanh từ phụ thuộc hoàn toàn quảng cáo dần dịch chuyển sang mô hình bền vững hơn là bán nhạc cho người tiêu dùng”.

Cũng có ý kiến phân tích rằng chấp nhận ký kết thu phí tải nhạc, các trang web nhạc số này được hợp thức hóa việc khai thác bản quyền các tác phẩm nhạc số phục vụ người nghe miễn phí. Chính số lượng người nghe quyết định nguồn thu lợi từ quảng cáo lâu nay của các trang web âm nhạc chứ không phải lượng người tải nhạc.

Sẽ rắc rối ăn chia

Bà Phạm Thanh Thủy cho hay với mỗi lượt tải nhạc, dự kiến tỉ lệ sẽ là 40%-45% cho chủ website, 55%-60% còn lại chi trả cho quyền tác giả, quyền liên quan mà VCPMC là đại diện các nhạc sĩ. “Số tiền dự kiến thu được, tỉ lệ giữa trung tâm với các nhạc sĩ là 20-80” - bà Thủy nói. Tuy nhiên, mức trả và tỉ lệ phân chia cho các quyền liên quan sẽ không đơn giản và không tránh khỏi thiếu công bằng.

Chưa hết, với việc thu phí này, các nhạc sĩ có thể “nhờ cậy” VCPMC nhưng các ca sĩ mua độc quyền ca khúc và tự bỏ tiền làm đĩa thì việc tự đi thương thảo với các website để đòi quyền lợi cho mình không phải dễ dàng. Trước băn khoăn này, ông Phùng Tiến Công cho hay với các nghệ sĩ tự làm album, MV Corp sẵn lòng làm cầu nối.

Hoàng Lan Anh

Bắt đầu thu phí tải nhạc ai sẽ móc ví?

Từ ngày 1/11/2012, những người muốn sở hữu một bài hát yêu thích trên mạng sẽ phải cân nhắc và động não khi nhấn chuột download, đồng ý trả tiền mua.

Quyền sở hữu trí tuệ = xã hội trí tuệ?

16 ngày trôi qua sau tọa đàm "Nhạc số Việt Nam - Thực trạng và giải pháp" (15/08) với những bàn tán từ mọi đối tượng có liên quan, việc thu phí tải nhạc từ một số website (Zing.vn; Nhaccuatui.com; Nhac.vui.vn; Keeng.vn; Music.vnn.vn; Yeucahat.com) sẽ chính thức đi vào hoạt động.

Các nghệ sĩ muốn người nghe "Nghe có ý thức"

Động thái này rõ ràng là đã tìm lại quyền lợi cho những người làm nhạc, cụ thể là các nhạc sĩ, ca sĩ và nhà sản xuất album - đồng thời, thu hẹp tiện ích của người nghe. Nếu như trước đây, người nghe được thưởng thức và sở hữu một tác phẩm âm nhạc miễn phí, thì nay, họ chỉ còn lại quyền được thưởng thức. 

"Thu hẹp tiện ích" không có nghĩa là xóa sổ mọi tiện ích của người nghe nhạc trên các website trực tuyến. Dù còn rất nhiều tranh cãi cần được điều chỉnh trong tương lai về mức phí, hình thức thu tiền và phân chia lợi ích, nhưng rõ ràng việc thu phí tải nhạc là một cứu cánh cho ngành sản xuất băng đĩa đang chết chìm bởi sự miễn phí sở hữu sức lao động.

Quyền sở hữu trí tuệ thực sự cần phải được xem xét một cách nghiêm túc nếu công dân muốn cộng đồng của mình tồn tại và phát triển nhờ tri thức - thứ chất xám hữu dụng, dồi dào và bảo đảm không hủy hoại các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Tuy nhiên, để nhìn xa hơn quá trình thực hiện quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam, việc thu phí từ các website nghe nhạc kể trên, có lẽ là không đủ. 

Bài học từ Youtube

Youtube có rất nhiều lý do để trở thành kênh truyền thông quan trọng, đứng thứ 3 thế giới, chỉ sau Google và Facebook (theo chỉ số trên Alexa T10/2012). Không chỉ bởi người thụ hưởng được thỏa mãn yếu tố thưởng thức, liên kết, mà còn là việc Youtube đã đảm bảo cho người sản xuất đầy đủ quyền sở hữu ở mức cao nhất. 

Với một video được tải lên, các công cụ số của Youtube đã ngay lập tức nhận dạng âm thanh, hình ảnh và gửi một bản thông báo tới người upload về sự trùng lắp thông tin. Nếu sau đó có bất kì phản hồi nào từ phía tài khoản sở hữu gốc, ngay lập tức video sẽ bị yêu cầu gỡ bỏ. 

Trong trường hợp người upload ngoan cố không tự gỡ bỏ, Youtube sẽ làm điều này và hạ mức tín nhiệm của chủ tài khoản. Sau vài lần vi phạm bản quyền, tài khoản sẽ bị xóa trên kênh.

Thông báo của Youtube về việc video có khả năng chứa đựng nội dung thuộc quyền sở hữu của tài khoản khác

Cả người nghe và nghệ sĩ đều hài lòng với sự nghiêm túc của Youtube. Họ được thụ hưởng những lợi ích khác nhau ở trên kênh (như nghe nhạc, lưu trữ, chia sẻ, quảng bá, tiếp cận khán giả... đều miễn phí) mà vẫn đảm bảo quyền  sở hữu trí tuệ. Điều đó khiến Youtube thu hút mạnh mẽ người dùng trong nhiều năm qua và bản thân người dùng cũng trở thành những người sáng tạo trên Youtube. 

Nếu điều tương tự sẽ được diễn ra ở Việt Nam, có nghĩa là một ca sĩ/nhạc sĩ/nhà sản xuất băng đĩa có quyền yêu cầu gỡ bỏ bất cứ album hay ca khúc nào do mình sản xuất ra được upload miễn phí trên mạng, dù để nghe hay tải nhạc. Vì vậy, đầu mối của việc đảm bảo quyền sở hữu âm nhạc tại Việt Nam thực ra đang nằm trong tay những website âm nhạc trực tuyến. Câu hỏi lớn nhất cho sự sinh tồn của họ là làm thế nào để thu hút người dùng mạnh mẽ mà vẫn đảm bảo quyền lợi cho những người sáng tạo. 

Vân Sam