Thu Phí Nhạc Số Ai Là Người Hưởng Lợi?

Chấp nhận ký kết thu phí tải nhạc, các trang web nhạc số được hợp thức hóa việc khai thác bản quyền các tác phẩm nhạc số phục vụ người nghe miễn phí, lực lượng quyết định nguồn thu lợi từ quảng cáo lâu nay của các trang web âm nhạc.

Từ ngày 1-11, 7 website nhạc số lớn nhất tại Việt Nam đồng loạt thử nghiệm mô hình thu phí tải nhạc số với mức giá khởi điểm 1.000 đồng/bài. Có nhiều ý kiến nhận định khác nhau trước sự kiện này.

Tiến tới thị trường chuyên nghiệp

Ông Phùng Tiến Công, Phó Tổng Giám đốc MV Corp - đối tác duy nhất đại diện cho Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV) trong việc quản lý tác quyền trên lĩnh vực internet và điện thoại di động - cho hay 7 trang web đi đầu trong việc thu phí từ ngày 1-11 là Zing (VNG), Nhaccuatui (NCT), nhac.vui.vn (24h), yeucahat.com, music.vnn (VDC), keeng.vn (Viettel) và Go.vn (VTC).

Khởi động với 100 album chọn lọc đầu tiên (khoảng 1.000 ca khúc) do MV Corp  và RIAV lựa chọn theo tiêu chí được nhiều người yêu thích, ca sĩ có tên tuổi, các bài hát trong đợt thu phí thử nghiệm này đều được chuẩn hóa 320 kbps stereo, đầy đủ ảnh bìa album, ID3 tags (thông tin bài hát, ca sĩ, hãng sản xuất, năm phát hành...). Ông Công cho biết hơn 1.000 album chất lượng cao khác sẽ được chuyển cho các trang web này trong 2 tuần tới.

Các trang web nhạc số thu phí tải nhạc từ ngày 1-11

Giai đoạn thử nghiệm mô hình thu phí tải nhạc số dự kiến kéo dài đến hết năm nay, áp dụng hình thức thu phí đồng bộ trên từng lượt tải. Hình thức thanh toán chủ yếu là tin nhắn và thẻ cào. Ngoài ra, khách hàng cũng có thể sử dụng hầu hết các phương tiện thanh toán trực tuyến khác như thẻ tín dụng, ngân hàng trực tuyến, Zing xu, Vcoin, NCT xu, iCoin... hoặc thanh toán trực tiếp qua tài khoản di động.

Theo lãnh đạo MV Corp, 2 tháng tới là khoảng thời gian để thử nghiệm hệ thống thanh toán, quản lý, đối soát và thăm dò thị trường. Phương án thu phí qua hình thức thuê bao tháng sẽ được áp dụng vào đầu năm tới, sau khi thị trường tải nhạc được hình thành. Ông Phùng Tiến Công cho biết 11 đơn vị khác đã ký hợp đồng hợp tác với MV Corp và RIAV cũng đang chuẩn bị và cùng triển khai trong thời gian tới (các đơn vị này sẽ khóa chức năng download nhạc với các bài hát trong danh sách thử nghiệm cho đến khi tiến hành thu phí). Trong danh sách này có thể kể đến: VC Corp, FPT, Báo Tuổi Trẻ online, Moore Corp, 123tv...

Nhạc sĩ Phó Đức Phương, Giám đốc Trung tâm Bản quyền âm nhạc Việt Nam (VCPMC), nhìn nhận sau rất nhiều lần giới nhạc sĩ lên tiếng, hành động này có thể coi là một bước tiến đáng kể trên con đường xây dựng một thị trường âm nhạc chuyên nghiệp.

Rất ít tác dụng

Bà Phạm Thanh Thủy, Phó Giám đốc VCPMC, cho rằng với động thái này của nhà mạng, các nhạc sĩ có thêm nguồn thu để đầu tư vào các sản phẩm âm nhạc chất lượng, người nghe cũng trân quý hơn sáng tạo nghệ thuật. Ca sĩ Thái Thùy Linh, người từng lên tiếng sẽ khởi kiện và đòi các website âm nhạc bồi thường hàng trăm triệu đồng vì sử dụng trái phép album Bộ đội của cô, thừa nhận đây là một tín hiệu vui.

“Người lo ngại nhất là các nhà mạng nhưng họ đã cam kết hành động thì đây là tín hiệu mừng cho các nghệ sĩ. Tất nhiên là không thể so sánh nhưng rõ ràng thu nhập chính của các nghệ sĩ vẫn là từ tải nhạc trên mạng. Phải ươm mầm thì mới thành cây” - Thái Thùy Linh bình luận.

Tuy nhiên, dù đánh giá cao thiện chí của các website âm nhạc, nhạc sĩ Giáng Son vẫn cho rằng “không kỳ vọng gì nhiều vào việc này vì nó sẽ có rất ít tác dụng”. Tác giả của ca khúc Giấc mơ trưa cho biết chị đã nói chuyện với nhiều người và câu trả lời của họ là nếu vẫn cho nghe miễn phí thì chẳng việc gì phải trả tiền tải nhạc vì 3G có mặt ở khắp nơi. Thậm chí, bằng việc thu phí tải nhạc, số lượng người nghe miễn phí có khi còn nhiều hơn. “Thói quen sử dụng và ý thức về bản quyền của người Việt Nam không cao nên việc thực hiện không hề dễ dàng” - nhạc sĩ Giáng Son nhận xét.

Một nhạc sĩ có tiếng đặt câu hỏi: Liệu các trang mạng thu tiền có thu được đồng nào không, khi mà hàng trăm trang khác vẫn được tải nhạc vô tư? Đã cho nghe miễn phí thì làm gì còn nhu cầu tải nhạc? Khi được hỏi về sự kỳ vọng của mình, chính ông Phùng Tiến Công cũng thừa nhận: “Các bên kỳ vọng vào việc chuyển đổi mô hình kinh doanh từ phụ thuộc hoàn toàn quảng cáo dần dịch chuyển sang mô hình bền vững hơn là bán nhạc cho người tiêu dùng”.

Cũng có ý kiến phân tích rằng chấp nhận ký kết thu phí tải nhạc, các trang web nhạc số này được hợp thức hóa việc khai thác bản quyền các tác phẩm nhạc số phục vụ người nghe miễn phí. Chính số lượng người nghe quyết định nguồn thu lợi từ quảng cáo lâu nay của các trang web âm nhạc chứ không phải lượng người tải nhạc.

Sẽ rắc rối ăn chia

Bà Phạm Thanh Thủy cho hay với mỗi lượt tải nhạc, dự kiến tỉ lệ sẽ là 40%-45% cho chủ website, 55%-60% còn lại chi trả cho quyền tác giả, quyền liên quan mà VCPMC là đại diện các nhạc sĩ. “Số tiền dự kiến thu được, tỉ lệ giữa trung tâm với các nhạc sĩ là 20-80” - bà Thủy nói. Tuy nhiên, mức trả và tỉ lệ phân chia cho các quyền liên quan sẽ không đơn giản và không tránh khỏi thiếu công bằng.

Chưa hết, với việc thu phí này, các nhạc sĩ có thể “nhờ cậy” VCPMC nhưng các ca sĩ mua độc quyền ca khúc và tự bỏ tiền làm đĩa thì việc tự đi thương thảo với các website để đòi quyền lợi cho mình không phải dễ dàng. Trước băn khoăn này, ông Phùng Tiến Công cho hay với các nghệ sĩ tự làm album, MV Corp sẵn lòng làm cầu nối.

Hoàng Lan Anh

Thu Phí Nhạc Số: Liệu Có Tác Dụng Không?

Thoả thuận hợp tác giữa hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV) và công ty cổ phần tập đoàn MV với các đơn vị sản xuất, phân phối âm nhạc trực tuyến ký kết vào giữa tháng 8 sẽ bắt đầu hiệu lực từ 1.11. Theo đó, người nghe khi tải nhạc sẽ trả 1.000đ/bài hát.

Thử nghiệm chỉ với 100 album

Công ty cổ phần tập đoàn MV (MV Corp) – đối tác duy nhất đại diện cho RIAV trong việc quản lý tác quyền trên lĩnh vực internet và điện thoại di động, cho biết, có tám trang web có hệ thống thanh toán sẵn sàng cho việc thí điểm thu phí nhạc từ 1.11, người nghe sẽ trả 1.000đ/bài hát, tuy nhiên việc nghe nhạc trực tuyến vẫn hoàn toàn miễn phí. Không phải toàn bộ kho nhạc trên web đều bị thu tiền mà chỉ bắt đầu với 100 album nhạc Việt (hơn 1.000 ca khúc), hầu hết là các album ăn khách do MV Corp chọn lựa.

Ông Phùng Tiến Công, phó giám đốc MV Corp, cho biết hai tháng cuối năm là giai đoạn khởi động và chạy thử nghiệm đề án. “Chúng tôi muốn chạy thử nghiệm hệ thống, kiểm tra cách thức thanh toán, giúp người dùng làm quen và từ đó xem phản ứng của họ như thế nào, tiếp tục nghiên cứu thị trường và xem xét thêm các cách thức thu phí mới”. Theo MV Corp, các trang web đi đầu trong việc thu phí từ 1.11 là Zing, Nhaccuatui, nhac.vui, yeucahat, nghenhac, music.vnn, keeng; tiếp sau đó sẽ có khoảng mười website hoàn tất hệ thống thanh toán sẽ bắt đầu thu phí từ nay đến cuối năm.

Đại diện Nhaccuatui, website đứng thứ hai (27%) trong danh sách website nghe nhạc, cho biết đã hoàn tất hệ thống thanh toán NCT XU để giúp người dùng dễ dàng trả tiền thông qua dịch vụ nạp tiền từ thẻ cào điện thoại, thẻ game, thẻ ATM nội địa, Visa Master và cả tin nhắn SMS.

Tuy nhiên, với Zing, đơn vị dẫn đầu thị trường nhạc số hiện nay với 44% lại từ chối đưa ra bất kỳ thông tin nào liên quan đến sự kiện ủng hộ bản quyền nhạc số từ 1.11. Đây có thể xem là một hành động giữ an toàn của mình, thăm dò các đối thủ trong lĩnh vực, đặc biệt là trong tình cảnh Zing vừa trải qua sự kiện bị Samsung và Coca-Cola “tẩy chay”. “Vấn đề có nhiều rắc rối nên Zing sẽ không phát ngôn gì cả về sự kiện 1.11”, đại diện truyền thông của Zing nói. Với thoả thuận cung cấp các bản ghi của Universal Music dưới dạng streaming (nghe) và download có thu phí cho người dùng Việt Nam trên toàn bộ hệ thống của Zing công bố từ đầu tháng 10.2012, đến thời điểm này, Zing vẫn chưa đưa ra thời hạn thực hiện chính thức và cụ thể của việc trả phí. Ông Vương Quang Khải, phó tổng giám đốc VNG (đơn vị sở hữu Zing) cũng chỉ khẳng định một cách chung chung sẽ sớm hoàn tất việc ký kết hợp đồng bản quyền với các cá nhân, tổ chức đang sở hữu bản quyền nhạc số cả trong và ngoài nước.

Sự kiện 1.11 có giúp “nghe có ý thức”?

Nhìn bề mặt, việc thu phí trực tuyến là tín hiệu tốt cho việc bảo vệ bản quyền, nhưng xét ở nhiều khía cạnh cộng thêm tính phức tạp của một thị trường sử dụng hàng lậu, hàng không bản quyền quá lâu như Việt Nam thì câu chuyện không hề đơn giản. Rất nhiều ca sĩ “cần” băng đĩa lậu và nhạc online tặng không cho người nghe. Để có nhiều show đi hát, ca sĩ cần phổ cập bài hát của mình càng nhanh càng rộng càng tốt. Nhiều ca sĩ tặng cả bản ghi gốc cho các cơ sở in lậu với lý do đằng nào cũng in lậu, đưa đĩa master thì chất lượng đĩa lậu sẽ tốt hơn! Thậm chí, nhiều ca sĩ còn trả tiền ngược để các website ưu ái hơn sản phẩm nhạc của mình, để lượng view càng cao càng tốt. Liệu có nhiều ca sĩ tham gia cuộc chơi thu phí hay không khi rất nhiều đồng nghiệp đang biếu không?

Bên cạnh đó, việc thu 1.000đ/lượt download còn nghe nhạc hoàn toàn miễn phí cũng tạo nên nhiều ý kiến không đồng tình. Nhạc sĩ Huy Tuấn, người khởi động chiến dịch Nghe có ý thức, nói: “Việc thu phí là một tín hiệu được coi như sửa sai nhưng càng sửa càng sai. Nếu đã cho nghe nhạc miễn phí thì làm sao công chúng có nhu cầu tải nhạc? Không thể có chuyện nghe nhạc thoải mái mà không mất tiền”.

Có tám website khởi động thu phí, nhưng theo thống kê do MV Corp cung cấp, tại Việt Nam có hơn 150 website vi phạm bản quyền âm nhạc, vậy tám website thực hiện còn hơn trăm trang khác thì sao? Nhạc sĩ Quốc Trung nhận định: “Những trang thu tiền có thu được đồng nào hay không khi mà vẫn đầy rẫy những trang cho download miễn phí? Và quan trọng hơn cả là nếu có nhạc sĩ, ca sĩ không đồng ý cho tải miễn phí thì có đảm bảo là nhạc của họ không có trên mạng?” Với những thị trường văn minh và đời sống cao, người dân vẫn sử dụng những sản phẩm cho không thay vì trả tiền nhưng quan trọng là luật pháp và các biện pháp chế tài được thực hiện nghiêm khắc.

Theo báo cáo của Cimigo Netizen Report năm 2012, tỷ lệ nghe nhạc trực tuyến chiếm 77% và tỷ lệ tải nhạc chiếm 59% lượng người dùng internet tại Việt Nam. Lượng người nghe nhạc trực tuyến bằng máy tính hiện khoảng 25 triệu người. Nếu cách thức thực hiện còn mập mờ và không nghiêm minh, con số kỳ vọng 10% người dùng trả phí vào cuối năm 2013 của RIAV và MV Corp xem ra khó khả thi.

Trâm Anh